Ekriven syans fiksyon britanik H.G. Wells te di yon lè: “Lè m wè yon gason granmoun k ap monte bisiklèt, mwen p ap dezespere pou lavni limanite.” Eins gen yon pwovèb popilè tou sou bisiklèt, li di: “Lavi a tankou monte bisiklèt. Si ou vle kenbe balans ou, ou dwe kontinye avanse.” Èske bisiklèt vrèman enpòtan pou limanite? Ki jan bisiklèt la, ke pifò moun itilize jodi a pou rezoud "dènye kilomèt" la, te kraze baryè klas ak sèks istorikman?
Nan liv "Bisiklèt: Rou Libète a" ekri pa ekriven britanik Robert Payne, li konbine avèk ladrès istwa kiltirèl ak inovasyon teknolojik bisiklèt yo ak pwòp dekouvèt ak santiman li kòm yon amatè bisiklèt ak yon amatè siklis, ouvri pou nou Nyaj listwa yo te klarifye istwa libète sou "Rou Libète a".
Anviwon 1900, bisiklèt te vin tounen mwayen transpò chak jou pou plizyè milyon moun. Pou premye fwa nan listwa limanite, klas ouvriyè a te vin mobil—yo te gen kapasite pou vwayaje ale vini tou, lojman pataje ki te konn chaje moun te vin vid kounye a, banlye yo te elaji, e jewografi anpil vil yo te chanje kòm rezilta. Anplis de sa, fanm yo te gen plis libète ak posiblite nan monte bisiklèt, e monte bisiklèt menm vin tounen yon pwen enpòtan nan long lit fanm yo pou dwa vòt.
Popilarite bisiklèt la te diminye yon ti jan nan epòk otomobil la. “Nan mitan ane 1970 yo, konsèp kiltirèl bisiklèt la te rive nan yon nivo ki pi ba an Grann Bretay. Li pa t konsidere kòm yon mwayen transpò efikas ankò, men kòm yon jwèt. Oswa pi mal—vèm trafik la.” Èske li posib pou bisiklèt la enspire otan moun ke li te fè istorikman, pou kenbe plis moun angaje nan espò a, pou elaji espò a nan fòm, dimansyon ak nouvote? Payne santi ke si ou te janm santi ou kontan ak lib pandan w ap monte yon bisiklèt, “Lè sa a nou pataje yon bagay fondamantal: Nou konnen ke tout bagay sou bisiklèt la.”
Petèt pi gwo enpak bisiklèt yo se kraze baryè rijid klas ak sèks yo, epi lespri demokratik li pote a depase pouvwa sosyete sa a. Otè britanik H.G. Wells, yon fwa yo te rele "loreya siklis la" nan yon biyografi, te itilize bisiklèt la nan plizyè woman li yo pou ilistre chanjman dramatik nan sosyete britanik la. "The Wheels of Chance" te pibliye nan ane 1896 ki te pwospere a. Pwotagonis Hoopdriver, yon asistan twalye nan klas mwayèn ki pi ba, te rankontre yon dam nan klas mwayèn ki pi wo nan yon vwayaj bisiklèt. Li te kite kay la, "Vwayaje nan zòn riral yo an bisiklèt" pou montre "libète" li. Wells itilize sa pou satire sistèm klas sosyal nan Grann Bretay ak kijan avènement bisiklèt la te afekte li. Sou wout la, Hoopdriver te egal ak dam nan. Lè w ap monte bisiklèt sou yon wout andeyò nan Sussex, konvansyon sosyal yo sou abiman, gwoup, kòd, règ ak moral ki defini diferan klas yo tou senpleman disparèt.
Nou pa ka di ke bisiklèt te lanse mouvman feminis la, nou ta dwe di ke devlopman de yo koresponn youn ak lòt. Men, bisiklèt la te yon pwen enpòtan nan long lit fanm yo pou dwa vòt. Natirèlman, manifaktirè bisiklèt yo vle fanm monte bisiklèt tou. Yo te ap fè bisiklèt pou fanm depi premye prototip bisiklèt yo an 1819. Bisiklèt an sekirite a te chanje tout bagay, epi monte bisiklèt te vin premye espò ki te pi popilè ak fanm yo. Rive nan lane 1893, prèske tout bisiklètmanifaktirè yo t ap fè modèl pou fanm.
Dat piblikasyon: 23 novanm 2022
